Cad é an chéad phíosa mór ealaíne a d’imir tionchar ort mar dhéagóir?
Ba í Sinéad O’Connor mo bhanlaoch. Bhí tionchar iontach aici orm mar chailín óg. Bhí gach cineál mothúchán ag baint léi – brón, fearg, cineáltas, grá agus bhí fírinne taobh istigh dá corp aici. Thug leabhair áirithe inspioráid dom freisin, go háirithe iad siúd a sheas ar son na gceart agus na fírinne: The Handmaid’s Tale le Margaret Atwood, The Color Purple le Alice Walker, agus Beloved le Toni Morrison.
Cén t-ealaíontóir beo is mó a bhfuil meas agat orthu?
Ní féidir freagra éasca a thabhairt air seo. Ba mhaith liom ealaíontóirí ar leith a lua, iad siúd ar chabhraigh a gcuid oibre an bhearna idir ealaín, gníomh agus ailceimic a dhúnadh, agus iad siúd a thaispeáin an fhírinne a bhí go smior iontu. Ocean Vuong, Eve Ensler, Björk, Patti Smith, Max Richter, Nuala Ní Dhomhnaill, Doireann Ní Ghríofa agus Jessie Buckley.
READ MORE
Cad iad na straitéisí a úsáideann tú chun tréimhsí lagtrá cruthaitheachta a shárú?
Déanaim iarracht gan brú a chur ar chúrsaí. Trí mhoilliú síos agus machnamh a dhéanamh, éiríonn liom cur chuige eile a aimsiú. Cabhraíonn machnamh laethúil liom mo néarchóras a rialú agus cruthaíonn sé spás le rud éigin nua a theacht chun an tsaoil. Ní féidir gan am a chaitheamh sa dúlra ach an oiread. Athchothromaíonn sé sin mé agus meabhraíonn sé dom go mbogann an chruthaitheacht leis na séasúir agus le roth mór an tsaoil. Coimeádaim cuntas de mo chuid brionglóidí, mar go mbíonn siad ag tochailt feasachta i gcónaí. Cuireann siad íomhánna agus léargais ar fáil dom a chuidíonn le mo phróiseas cruthaitheach.
Cén t-éacht gairmiúil is mó a bhfuil tú bródúil as?
Scoil Scairte a chruthaigh mé i gcomhar le mo chara dílis agus leathbhádóir, Manchán Magan. Inár gcuraclam, tá an Ghaeilge, an talamh, an tsinsearacht agus an chuimhne chultúrtha fite fuaite ina chéile.
Caithfidh tú cónaí i mbuncar faoi thalamh, agus is féidir leat scannán amháin, sraith theilifíse amháin, agus leabhar amháin a thabhairt leat: cad iad?
An scannán Hamnet, na leabhair The Gene Keys agus The Red Book le Carl Jung, agus mar chompánach leanúnach, ceol Jon Hopkins.
An raibh aon mhúinteoirí inspioráideacha agat?
San ollscoil, mhúnlaigh Gearóid Ó Tuathaigh agus Michael D. Higgins mo chuid smaointeoireachta trí dhéine intleachtúil agus trí shoiléireacht mhorálta, ag bunú na staire agus na polaitíochta san eitic agus sa fhreagracht chomhroinnte. Ina dhiaidh sin, chabhraigh Gabor Maté agus Thomas Hübl mo thuiscint ar thráma, idir aonarach agus uilíoch, a neartú. Nascadh an fhulaingt phearsanta le coinníollacha cultúrtha. Cuireadh béim ar an láithreacht, éisteacht agus deisiú caidrimh.
Conas a bhí do shaol cultúrtha mar pháiste?
Is cuimhin liom a bheith ag léamh le tóirse faoi na pluideanna nuair a bhí mé le bheith i mo chodladh. Bhí mé an-tógtha le scéalta sí na hÉireann ó leabhar a léigh mé tráth le Sinéad de Valera. Chuir na scéalta seo eagla orm agus chuir siad faoi gheasa mé chomh maith. D’fhan siad liom i mo chroí agus bím fós ag brionglóidí fúthu.
Dá mbeadh sé ar do chumas taisteal siar tríd an am agus tú féin a thabhairt ar ais chuig ceolchoirm amháin ar ar fhreastail tú cheana, cén ceann a roghnófá, agus cén fáth?
Bhraith Leonard Cohen ag IMMA ar nós tarchur spioradálta leictrithe a fheiceáil. Bhí domhantarraingt agus grásta ann cosúil le searmanas a bheadh á reáchtáil ag seanóir críonna. Agus bhraith Björk ag oscailt Biophilia i Manchain cosúil le céim a chur isteach i dtírdhreach fuaime nár casadh ar an gcluas dhaonna roimhe seo – cosmach, dúileach, uathúil agus fairsing ag an am céanna.
Cad iad na rudaí is fearr ar éist tú leo, a léigh tú, nó atá feicthe agat le déanaí?
Thaitin sé go mór liom féachaint ar The Bear. Bhí mé corraithe freisin ag Deliver Me From Nowhere, an scannán faoi Bruce Springsteen. Tá mé fós ag éisteacht le A Dawning, an comhshaothar spreagúil idir Talos agus Ólafur Arnalds. Seo albam corraitheach a bhraitheann galánta agus dochreidte. Agus tá mé faoi gheasa fós go huile is go hiomlán ag Hamnet.
Cad a cheapann tú faoi chaighdeán na n-ealaíon in Éirinn faoi láthair?
Mothaíonn an tionscadal píolótach bunioncaim do na healaíona mar nóiméad suntasach. Tugann sé le fios, go struchtúrach, nach lucht caithimh aimsire ná earraí áiféiseacha amháin iad ealaíontóirí, ach gur oibrithe cultúrtha riachtanacha iad. Tá mé an-bhródúil freisin as an tionchar a bhí ag Waking the Feminists. D’athraigh sé an comhrá faoi chothromas inscne in amharclannaíocht na hÉireann, agus nocht sé míchothromaíocht struchtúrach go misniúil soiléir. Tá mé imníoch faoin meath seasta atá ag teacht ar an saol oíche agus ar spásanna beaga cultúrtha. Má chaillimid na spásanna sin, ní hamháin go gcaillfimid gigeanna, ach caillfimid na coinníollacha a ligeann don chruthaitheacht a theacht chun an tsaoil.
Cad é do thuairim faoi fhorbairt na Gaeilge sna healaíona in Éirinn?
Tugaim faoi deara go bhfuil an bealach a bhfuil an Ghaeilge ag forbairt faoi láthair ar nós réaltbhuíon de chruthanna agus de phatrúin idirnasctha. Mothaím é ag teacht ón mbun aníos, ar nós tógáil tobar spontáineach, orgánach seachas ón mbarr anuas.
Tá neamhchinnteacht fhiáin ann, fórsa beatha ríthábhachtach nach dteastaíonn a thomhas ná a smachtú. I mo chroí istigh, mothaím go bhfuil an athbheochan seo fite fuaite in ardú an chomhfheasa bhaininscnigh in Éirinn. Tá an teanga ag teacht chun cinn mar láithreacht bheo chorpraithe, ag iompar mheáchan na staire, agus ag an am céanna, ag oscailt féidearthachtaí nua le haghaidh léirithe, ceangal agus cúram.
Sa chás seo, ní athbheochan teanga amháin atá i gceist. Domsa, tá athbheochan na Gaeilge ag cur le tonn níos mó, tonn idirghlúine, de leigheas cultúrtha. Tá gach duine atá ag foghlaim, ag labhairt, ag brionglóidí nó ag maireachtáil leis an teanga, ag glacadh páirte i rud éigin a nascann arís muid le talamh agus le sinsearacht, ag athchruthú a bhfuil i gceist le bheith i d’Éireannach ag an am céanna.
Cad é do mhana/motto/slogan?
Bí dílis duit féin, agus, ar scáth a chéile a mhaireann na daoine.
Foclóir: cineáltas - kindness
corp = body
freagracht chomhroinnte = shared responsibility
chothromas inscne = gender equality
ríthábhachtach = very important
freagra éasca = easy answer
míchothromaíocht struchtúrach = structural inequality
