Uisce iontach as tobar domhain an Doibhlinigh

Rogha aistí le scríbhneoir den scoth

An Moinsíneoir Breandán Ó Doibhlin

An Moinsíneoir Breandán Ó Doibhlin

 

Is dócha gur seanscéal ag an gcuideachta acadúil é seo; ní raibh sé i gceist agam riamh an leabhar seo As Tobar an Doibhlinigh (Coiscéim) a chur le chéile.

Forbraíodh an smaoineamh de réir a chéile agus mé ag obair ar chlár saothair an Doibhlinigh a thabhairt suas chun dáta.

Rinne Etaín Ó Síocháin agus Marius Ó hEarcáin éacht oibre nuair a réitigh siad an clár saothair a cuireadh i gcló sa leabhar Breandán Ó Doibhlin – Saol agus Saothar.

Ach tá nach mór deich mbliana ann ó rinneadh é sin agus is geall le bheith dochreidte a bhfuil curtha leis ó shin ag an Doibhlineach. Faoi mar a dhéanfadh imscrúdaitheoir fóiréinseach, thosaigh mé ag tochailt chun go líonfaí na bearnaí sin sa seancheann agus go ndéanfaí é a iomlánú lena ndearnadh ó shin.

Agus an clár saothair curtha le chéile agam thug mé mo dhúshlán féin gach rud as Gaeilge agus as Béarla ar an liosta a léamh.

Agus mé ag gabháil don léitheoireacht, bhraith mé go raibh sé de dhualgas orm féachaint chuige go gcuirfí saibhreas agus ilchineálacht scríbhneoireachta an Doibhlinigh os comhair an tsaoil i riocht a chinnteodh go mbeadh sé ina fhoinse leanúnach inspioráide ar feadh na nglúinte, ní i gcúrsaí litríochta amháin ach i gcúrsaí cultúir i gcoitinne.

Chuige sin, a bheartaíomar go mbeadh cúig earnáil sa chnuasach, mar atá, Cúrsaí Critice, Cúrsaí Aistritheoireachta, Seanmóireacht agus Óráidíocht, Scríbhneoireacht Chruthaitheach agus Aistí Ilchineálacha, agus roghnaigh mé ailt agus sleachta a mheas mé a bheith ionadaíoch do na hearnálacha seo.

Trí alt agus sliocht is seachtó ar fad atá ann, iad as Gaeilge, den chuid is mó, le corrcheann Béarla agus Fraincise.

Ba é an dúshlán ba mhó a bhí agam ná na hailt agus na sleachta a rachadh sa saothar a roghnú, toisc ardchaighdeán iontu ar fad.

Bheartaigh mé, ar deireadh, rogha leithleach a dhéanamh de réir dhá chritéar: na hailt agus na sleachta is mó a thaitníonn liom féin agus is tábhachtaí, dar liom, do lucht saothraithe na Gaeilge agus do phobal na hÉireann i gcoitinne.

Chuir mé an leabhar seo le chéile do lucht acadúil na Gaeilge, lucht leanúna Bhreandáin, iad siúd a bhfuil spéis acu i gcúrsaí teanga, féiniúlachta agus oidhreachta, agus do mhic léinn na Gaeilge – pobal na Gaeilge.

Lón machnaimh agus ábhar léitheoireachta don té a bhfuil spéis aige sa Ghaeilge agus treoirleabhar eiseamláireach scríbhneoireachta don mhac léinn a dteastaíonn uaidh tuiscint a fháil ar shaibhreas na litríochta Gaeilge agus ar mhodhanna difriúla scríbhneoireachta.

Ach ní dóibh siúd amháin a cuireadh an saothar seo le chéile ach dóibh siúd, chomh maith, atá i gceannas ar chúrsaí cultúir agus ar chúrsaí pleanála straitéise teanga – go dtabharfaí dóibh bunábhar machnaimh agus treorach; go dtabharfaí spreagadh iontach don ghlúin óg a thiocfaidh i seilbh na cumhachta go bhféadfaidís an fhís a theastaíonn a bhunú ar bhunsraith chomh saibhir, chomh daingean.

Oilithreacht, ar bhealach, a bhí sa fhiontar seo domsa, toisc gur spreagadh ceisteanna ionam nár rith riamh liom – ceisteanna bunúsacha féiniúlachta agus dúchais. In amanna déanaimidne, lucht na Gaeilge, dearmad ar an saibhreas ársa atá á chaomhnú inár dteanga dhúchais, déanaimid dearmad, leis, nach bhfuil an teanga ach ar iasacht againne, an ghlúin bheo, agus gur fúinne atá a chinntiú go ndéanfaí an teanga a sheachadadh don chéad ghlúin eile.

Agus bhí rud éigin eile, rud breise ann dom – pietas, leis an Laidin a cheadú.

Is é Má Nuad m’alma mater, an áit inar lasadh tine na Gaeilge ionam. Tógadh mé, d’fhéadfá a rá, mar sin, laistigh de thraidisiún na Gaeilge a théann siar amach go Pól Ó Briain agus Eoghan Ó Gramhnaigh, níos déanaí – an bheirt acu ó mo chontae féin, contae na Mí.

Ba phribhléid agam é a bheith i mo mhac léinn in institiúid atá daonlárnach agus dírithe i gcónaí riamh ar leas an phobail agus ar an leas coiteann – leas coiteann mhuintir na hÉireann fáiscthe as an oidhreacht dhúchais.

Bhí leanúnachas an traidisiúin riamh ina chuspóir ag gluaiseacht na Gaeilge i Má Nuad, ní gá ach Irisleabhar Mhá Nuad a lua leis seo a léiriú. Teastaíonn uaim an leanúnachas sin a dheimhniú, rud atá déanta, tá súil agam, leis an saothar seo. Seolfar As Tobar an Doibhlinigh i bPáras inniu agus seolfar an leabhar arís i mBaile Átha Cliath, in oifigí Fhoras na Gaeilge, Déardaoin, 31ú Márta. Is léachtóir ar Ollscoil Mhá Nuad í an Dochtúir Tracey Ní Mhaonaigh

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
GO BACK
Error Image
The account details entered are not currently associated with an Irish Times subscription. Please subscribe to sign in to comment.
Comment Sign In

Forgot password?
The Irish Times Logo
Thank you
You should receive instructions for resetting your password. When you have reset your password, you can Sign In.
The Irish Times Logo
Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.
Screen Name Selection

Hello

Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
Forgot Password
Please enter your email address so we can send you a link to reset your password.

Sign In

Your Comments
We reserve the right to remove any content at any time from this Community, including without limitation if it violates the Community Standards. We ask that you report content that you in good faith believe violates the above rules by clicking the Flag link next to the offending comment or by filling out this form. New comments are only accepted for 3 days from the date of publication.