Ar ancaire, ar eachtra, agus ar strae

Is breá le duine a bheith i lár an aonaigh mar a oireann. Ach is féidir dul amú.

 

Ní bheidh aonach amárach i gcontae an Chláir. Ach bhí ceann ar siúl arú inné, Dé Sathairn. Spancilhill Fair a bhí ann, sa ghnáth-ionad, Cnoc Urchaille agus ar an ngnáthdháta, 23ú Meitheamh.

Ócáid de sheacht lá a bhí san aonach nuair a bhronn Rí Séamus aitheantas ríoga air i 1621. Is mó duine a thug cuairt air ó shin, ó áiteanna i gcéin is i gcóngar.

Lucht ceannaithe agus díolta na gcapall gan amhras, ach mórán eile chomh maith, de bharr gur ócáid í lena mbaineann an iliomad gné.

Agus gnó. Siamsa, ceol, cleamhnas agus araile. Nár tháinig marcach ón Úcráin Dé Sathairn chun taispeántas marcaíochta a thabhairt? Sa stíl Chosacach.

Ach fan!

“It been on the 23rd of June, the day before the fair,” atá le clos san amhrán clúiteach, Spancilhill.

A Mhichíl, an raibh dul amú ort maidir le dátaí?

Micheál Considine, ón bparóiste a chum an t-amhrán sa 19ú haois agus é ar imirce i Meiriceá. Bhailigh sé leis siar in 1870 agus beart aige airgead a thuilleamh chun a chailín, Meg a thabhairt siar níos déanaí.

Aisling a bhí san amhrán inar thóg sé turas thar n-ais abhaile. Nó mar a deir sé féin: “My mind being bent on rambling to Ireland I did fly.”

Bhuel, is cosúil ó na foinsí staire gur ar an 24ú a bhíodh an t-aonach ar siúl sular athraíodh é go dtí an 23ú lá.

É sin, nó b’fhéidir gur ar an Domhnach a bhain an Consaidíneach amach an fód dúchais. Agus de bharr nach dtionóltaí an t-aonach ar an Domhnach, cuireadh siar é go dtí an 24ú lá an babhta sin.

Pé scéal é, an 23ú atá anois scríofa ar philéar an gheata sa tslí isteach chun na páirce a úsáidtear mar láthair don aonach. Is cosúil nach raibh an dáta greanta ar chloch i gcónaí riamh mar sin.

Gné eile den aonach a chuirfeadh amú an duine is ea an logainm féin. Cnoc Uar Choille a tugadh ar an áit i bhfad siar, agus é tagtha ón leagan stairiúil, Cnoc Fhuar Choille. Má bhí coill ann, níor leor í, de réir dealraimh chun fothain a thabhairt ón bhfuacht.

Tá taithí againn ar thagairtí don fhuacht i logainmneacha eile na tíre, an Fearann Fuar i gCo. Chiarraí, mar shampla, mar a mbíonn tarraingt ar na heitleáin na laethanta seo.

Ach ba ar bhord loinge a thaistil an deoraí áirithe seo thar n-ais abhaile, agus bhain sé an talamh slán amach ag Crosaire Uarchoille – “to anchor at the Cross of Spancilhill.”

Logainm lochtach

Ag www.logainm.ie atá an freagra. Go bunúsach, nuair a bhí clóca an Bhéarla á chur ar logainmneacha na tíre sa 19ú haois, glacadh leis, trí mhíthuiscint, gur tagairt a bhí i gCnoc Uar Choille don focal ‘uarchaill’.

Buarach nó laincis no ‘spancel’ is ea é seo a úsáidtí chun cosa an ainmhí a cheangal le chéile, ar mhaithe le cosc a chur air imeacht i bhfad.

Chuir stair na háite dealramh breise na fírinne ar an tuairim seo, de bharr go mbíodh capaill bailithe ann ó am go chéile don aonach. Agus tá an logainm lochtach in úsáid ó shin.

Chuaigh an Consaidíneach chun ancaire ag Crosaire Uarchoille pé scéal é. Ach is ag an bpointe sin a thagann an t-amhrán agus an scéal chun críche, mar beireann an t-am air. Ghlaoigh an coileach, “both loud and shrill,” agus dhúisigh sé thar n-ais i gCalifornia.

Cailleadh thall é go gairid ina dhiaidh sin in 1873, agus gan deis aige filleadh mar a bhi beartaithe aige, agus ancaire a chur ag Crosaire Uarchoille.

Bogann an chaint seo smaointe eile. Agus tagann amhránaithe eile chun cuimhne.

Bheadh tuairimí ag John Beag Ó Flatharta ní foláir ar chúrsaí ancaireachta – nó cad a thug air na hAncairí a thabhairt ar a chompánaigh cheoil a bhíonn á thionlacan ar fud na cruinne, agus i bhfad Ó Chonamara uaireanta?

Is éasca go mór anois é, gan amhras, a bheith ar ancaire agus ar eachtra in éineacht. A bhuíochas sin do na heitleáin.

Agus a bheith i lár an aonaigh, nó i bhfad i gcéin san iargúil de réir mar a bhuaileann an fonn an duine.

Ach ní fios fós cathain a nglaofaidh an coileach...

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
GO BACK
Error Image
The account details entered are not currently associated with an Irish Times subscription. Please subscribe to sign in to comment.
Comment Sign In

Forgot password?
The Irish Times Logo
Thank you
You should receive instructions for resetting your password. When you have reset your password, you can Sign In.
The Irish Times Logo
Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.
Screen Name Selection

Hello

Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
Forgot Password
Please enter your email address so we can send you a link to reset your password.

Sign In

Your Comments
We reserve the right to remove any content at any time from this Community, including without limitation if it violates the Community Standards. We ask that you report content that you in good faith believe violates the above rules by clicking the Flag link next to the offending comment or by filling out this form. New comments are only accepted for 3 days from the date of publication.