An cor crua

Ní le linn cogaidh amháin a fuair fir óga bás. Bhí contúirt sa tsíocháin fosta.

Fir fichille as Leodhas. grianghraf: alamy

Fir fichille as Leodhas. grianghraf: alamy

 

Uaireanta ní mhaireann id chuimhne ach iarsmaí leabhair a léigh tú. Cé go bhfuil cúpla eachtra den stair mhór Berlin: the downfall a scríobh Antony Beevor dingthe im aigne, fanann go háirithe scéal an bhairille vodca. Díorma de shaighdiúirí Sóivéadacha a tháinig slán ó Stalingrad, a bhí buacach sa chath is mó dár troideadh riamh ag Kursk, a ghlámáil urchar ar urchar trasna oirthear na hEorpa gur chloígh na Naitsithe Gearmánacha sa deireadh ar shráideanna Bheirlín, is amhlaidh gur ól siad as bairille lofa Vodca sa chomóradh a bhí acu tar éis a mbua. Fuair scata acu bás. Smaoinítear air. Craobh na beatha á baint díot agus é go díreach id ghlaic agat.

B’é a dhála sin é ag saighdiúirí de chuid na Breataine ag filleadh abhaile ón gcogadh mór an oíche seo cruinn díreach tá 100 bliain ó shin ann. Thóg sé roinnt seachtainí na socruithe cuí a dhéanamh gach duine a thabhairt abhaile a tháinig slán ón ár nuair a fógraíodh deireadh leis an gcogadh mí na Samhna 1918. Bhí go leor acu mionnaithe a bheith ina dtithe féin i gcomhair oíche chinn bliana mura bhféadfadh siad a bheith ann don Nollaig.

Chuige sin a ghluais an long ‘An Iolaire’ amach as Cuan Loch Ailse ar chósta thiar na hAlban le 283 de mhairnéalaigh, de shaighdiúirí agus d’fhoirinn ar bord le dul go dtí Steórnabhagh, príomhbhaile Oileán Leódhais. De mhuintir an oileáin a bhformhór mór, go leor acu nach bhfaca a mbaile féin ó thosnaigh an cogadh ceithre mbliana roimhe sin. Breis agus 6,000 óigfhear ón oileán sin a chuaigh in Arm na hImpireachta le linn an uafáis, agus maraíodh an cúigiú cuid díobh nach mór. B’é sin an ráta b’airde de dhaoine a maraíodh as ceantar ar bith sa ríocht.

Dá réir sin, bhí a muintir réidh ullamh faoina gcomhair. Bhí stiallbhratacha agus meirgí fáilte amuigh ar na sráideanna agus ar an gcé, gan trácht ar na hullmhúcháin phearsanta agus teaghlaigh faoi leith i ngach aon bhaile ina raibh fear ag teacht ar ais slán.

Níor mhar sin a tharla, áfach. Ar a slí isteach don chalafort, bhuail an long sraith ghéar de charraigreacha a bhfuil Biastan Thoilm mar ainm orthu, agus chuaigh go tóin poill laistigh de scór slat ón gcladach. Báthadh breis agus 200 go mear. Chonaic siad siúd an talamh, agus chonaic a raibh ar an talamh a raibh ar siúl san uisce. Ba bheag ab fhéidir a dhéanamh.

B’í seo an tubaist mhara ba mheasa sa Bhreatain aimsir síochána ó chailleamh an Titanic. Dá olcas is mar a bhí sin ann féin, leag sé smál dorcha éadóchais anuas ar Oileán Leódhais ar feadh cúpla glúin ina dhiaidh sin. Scriosadh scoth na bhfear n-óg cheana féin amuigh sa bhFrainc, agus b’eo sciar mór eile díobh ag imeacht d’aon scuabadh amháin agus iad i radharc an chladaigh féin.

Tháinig an fiosrúchán poiblí ina dhiaidh sin, mar a thagann. Slí do 100 duine le ceart a bhí ar an long, agus gan ach áiteanna do dhaichead sna báid tarrthála. Bhí bróga troma saighdiúireachta ar a raibh istigh, agus éadaí geimhridh dá réir. Ní raibh aon chiontacht phóite i gceist i gcás na foirinne, ach puinn taithí ní raibh ag an gcaptaen ar shoitheach mar é a thabhairt i dtír ar chalafort Steórnabhaigh, ball contúirteach thar meon de ló nó istoíche.

Ba mheasa fós gur déanadh iarracht ar an mbád scriosta a dhíol laistigh de choicíos, agus ceithre scór corp fós ar iarraidh. Ba bheag an meas a bhí riamh ar Ghaeil na hAlban le linn cogaidh nó síochána. Ní móide go bhfuil aon athrú air sin go nuige seo.

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
GO BACK
Error Image
The account details entered are not currently associated with an Irish Times subscription. Please subscribe to sign in to comment.
Comment Sign In

Forgot password?
The Irish Times Logo
Thank you
You should receive instructions for resetting your password. When you have reset your password, you can Sign In.
The Irish Times Logo
Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.
Screen Name Selection

Hello

Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
Forgot Password
Please enter your email address so we can send you a link to reset your password.

Sign In

Your Comments
We reserve the right to remove any content at any time from this Community, including without limitation if it violates the Community Standards. We ask that you report content that you in good faith believe violates the above rules by clicking the Flag link next to the offending comment or by filling out this form. New comments are only accepted for 3 days from the date of publication.