Comóradh an Chanónaigh – laoch liteartha a ligeadh i ndearmad

An Canónach Ó Síocháin, úrscéalaí as Dún ar Aill

An Canónach Ó Síocháin, úrscéalaí as Dún ar Aill

Wed, Oct 2, 2013, 01:50

Tá 100 bliain ann ó fuair an Canónach Pádraig Ó Síocháin bás. Cé gur rugadh i Mala, Co. Chorcaí, é, tugtar “Canon Sheehan of Doneraile” de ghnáth air mar scríobh sé na húrscéalta a thuill clú agus cáil dó nuair a bhí sé ina shagart paróiste i nDún ar Aill. Bhí sé gníomhach i gcúrsaí sóisialta agus polaitiúla a linne ach is mar úrscéalaí a chuimhnítear air inniu.

Nuair a bhí sé ag éirí aníos bhí na Fíníní á n-eagrú féin agus fir ag druileáil faoi rún sna coillte thart timpeall ar Mhala. Is léir go ndeachaigh an tréimhse seo dá shaol i bhfeidhm go mór air mar is minic a scríobh sé faoi, go mórmhór sa leabhar a chríochnaigh sé go luath roimh a bhás, The Graves of Kilmorna.

Is léir freisin go raibh meas mór aige ar Fhíníní a óige. Scríobh sé fúthu mar “strong silent men into whose character some stern and terrible energy seemed to have been infused”. Bhí an grá a bhí acu dá dtír ródhoimhin agus róláidir chun cur síos a dhéanamh air i bhfocail, a chreid sé.

D’éag a thuismitheoirí beirt taobh istigh de bhliain nuair nach raibh sé ach 12 bliain d’aois agus bhí sagart paróiste Mhala ina choimirceoir air féin, a dheartháir agus a bheirt deirfiúracha.

D’fhreastail sé ar mheánscoil i gColáiste Cholmáin i Mainistir Fhear Maí agus chuaigh sé go Má Nuad ansin. Cé gur chaill sé bliain staidéir ansin mar gheall ar dhrochshláinte, d’éirigh leis a chúrsa a chríochnú bliain roimh a bheith aosta go leor chun oirniú.

Rinneadh sagart de in Aibreán 1875. Tar éis dhá bhliain a chaitheamh i Sasana, d’fhill sé ar Éirinn mar churáideach i Mala agus ansin i gCóbh. Tar éis sos eile bliana a thógáil mar gheall ar dhrochshláinte, d’fhill sé ar Mhala mar shagart sinsearach in 1890 agus ba ansin a thosaigh sé ag scríobh mar gur thuig sé an chumhacht a d’fhéadfadh bheith ag an bpeann chun teachtaireacht na Críostaíochta a scaipeadh.

Aistí, gearrscéalta agus dánta a scríobh sé ar dtús agus chríochanigh sé a chéad úrscéal – Geoffrey Austin Student – in 1895, an bhliain a cuireadh go Dún ar Aill mar shagart paróiste é.

Paróiste mór faoin tuath ab ea Dún ar Aill. Ag an am seo bhí na tionóntaí ag ceannach a bhfeirmeacha ó na tiarnaí talún faoi na hachtanna chun talamh a cheannach agus chabhraigh an Canónach Ó Síocháin go mór leo. D’éirigh thar barr leis an bpróiseas ina pharóiste agus bhí beagnach gach feirm i nDún ar Aill ar ais i lámha na dtionóntaí dúchais go luath sa chéad nua.

Ansin chuir an canónach modhanna talmhaíochta nua-aoiseacha chun cinn, go mórmhór i gcúrsaí curaíochta agus déiríochta.

Chomh maith leis sin, chuir sé feabhsaithe sóisialta chun cinn i mbaile Dhún ar Aill: cuireadh isteach córas soláthair uisce nua-aoiseach agus fearas leictreach. Ina theannta sin, cuireadh ar bun scéim chun tithe nua-aoiseacha a thógáil in áit na seanbhothán.

Tá a lán gnéithe dírbheathaisnéiseacha ag baint leis an úrscéal, My New Curate, a foilsíodh in 1899, an t-úrscéal a bhfuil an tóir is mó air i measc léitheoirí Uí Shíocháin, b’fhéidir. Le greann caoin agus grá mór dá eaglais agus dá pharóistigh, insíonn sé scéal faoi shagart a thagann go paróiste bocht agus a dhéanann a dhícheall chun feabhas a chur ar chúrsaí sóisialta ann.

Úrscéal eile dá chuid a raibh tóir mhór air ab ea Glenanaar (1904). Cé go mbaineann an scéal leis na trialacha comhcheilge i nDún ar Aill in 1829, tá téama comhaimseartha ann; impíonn an canónach ar mhuintir na hÉireann dearmad a dhéanamh ar sheanéagóracha le go mbeadh todhchaí roinnte coitianta níos fearr ann.

Réitíonn sé seo lena dhearcadh polaitiúil mar bhí dlúthbhaint aige leis an All for Ireland League a chuir cara leis (ón am a bhí siad ar scoil náisiúnta i Mala), William O’Brien MP, ar bun chun gach grúpa polaitiúil ar an oileán (fiú amháin aontachtaithe) a thabhairt le chéile taobh amuigh den pháirtí parlaiminteach.

Foilsíodh a úrscéal deireanach, The Graves of Kilmorna, níos mó ná bliain tar éis a bháis ó ailse. D’fhill sé ar Fhíníní a óige sa scéal seo.

Foilsíodh an t-úrscéal sa bhlian chéanna agus a thug an Piarasach a óráid cháiliúil ar uaigh Uí Dhonnabháin Rossa. Is fíor nach raibh meas rómhór ag údaráis na hEaglaise Caitlicí ar na Fíníní.

Bhí meas ag an Chanónach Ó Síocháin orthu mar idéalaithe ach bhí sé cúramach gan tacaíocht a thabhairt don bhforéigean.

Sign In

Forgot Password?

Sign Up

The name that will appear beside your comments.

Have an account? Sign In

Forgot Password?

Please enter your email address so we can send you a link to reset your password.

Sign In or Sign Up

Thank you

You should receive instructions for resetting your password. When you have reset your password, you can Sign In.

Hello, .

Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.

Thank you for registering. Please check your email to verify your account.

We reserve the right to remove any content at any time from this Community, including without limitation if it violates the Community Standards. We ask that you report content that you in good faith believe violates the above rules by clicking the Flag link next to the offending comment or by filling out this form. New comments are only accepted for 3 days from the date of publication.