Bothán an aoire

Bhí Tom Kettle agus a chuideachta saonta faoina raibh ar siúl sa Chogadh Mhór

Tom Kettle.

Tom Kettle.

 

Is maith mar atá cuimhneamh á dhéanamh ar Tom Kettle sna seachtainí seo breis bheag agus cúig fhichead bliain ó fuair sé bás.

Bhain sé le traidisiún saonta sin na ndaoine a chreid “for England might keep faith/For all that is done and said” mar adúirt Yeats.

Ní fios an mó duine díobh siúd a bhí ann, mar is dócha gur bochtaineacht agus comrádaíocht agus faisean na huaire is mó a chomáin daoine isteach in Arm Impiriúlach na Breataine, seachas dúil i saoirse na hÉireann.

Ach bhí a leithéid ann, agus bhí Kettle ar dhuine díobh.

Bhí an snáth sin riamh ann i dtíortha a throid i gcoinne na n-impireachtaí. Bí go deas leo, agus is iad a bheidh go deas leat.

Is deacair a rá cad ina thaobh a raibh Tom Kettle agus daoine eile ar aon bhuíon leis chomh saonta sin.

Chuir barbaracht na Gearmáine sa Bheilg bheag bhocht uafás air, tá sin ag dul dó. Ach ní raibh barbaracht na Gearmáine aon phioc níos measa na barbaracht thíortha eile na hEorpa ar fud an domhain.

Bhí de cheart aige Ruairí Mac Easmuinn a léamh, mar thosach.

Bhí Kettle casta mar a bhíonn gach n-aon, agus is deacair cúraimí an lae inniu a bhualadh siar ar an aimsir chaite.

Scaip sé bileoga ar son na mBórach i gcoinne fhorlámhas na Sasanach san Afraic ó dheas, agus chuir sé i gcoinne léiriú The Countess Kathleen le Yeats ar bhonn náisiúntachta, móráltachta, agus amadántaíochta.

Bhí meas thar meon aige ar a chara, Tomás Mac Diarmada, agus mhaígh “I would have died for Thomas Mac Donagh.”

Is dícheall é seo a réiteach lena chuid feachtasaíochta earcaíochta ar fud Éireann ar son na híobartha fola.

Labhair sé breis agus 200 uair ar fud na tíre ag tathant ar fhir óga dul sna trinsí.

Ba chainteoir líofa lánábalta é, agus ní foláir nó chuaigh fir bhochta na neamháille chun a mbáis de dheasca a chuid reitrice.

File

Níorbh aon fhile mór de chuid na linne é, ach mar adeir an faonmholadh lag: “Scríobh sé roinnt dánta maithe.”

Is é an ceann is mó a bhfuil cuimhne againn air ná ar scríobh sé d’iníon leis go gairid roimh a bhás: To my Daughter Betty: the Gift of God.

Dán é a chorródh an croí ionat siar go bun.

Dán pearsanta, ach dán a luaitear go minic mar leithscéal ar ar tharla san ár.

Is ann atá na línte deiridh a luaitear: “Know that we fools, now with the foolish dead/ Died not for flag, Nor king, Nor emperor,- / But for a dream born in a herdsman’s shed,/ And for the secret Scripture of the poor.”

Línte breátha áille, gan bhréag, ach cad is brí leo?

Tá ciall le “the foolish dead”, rud a thuig sé féin.

Maidir le “Died not for flag” nó rí nó impire, bhueil, níl sin fíor, mo bhrón, mo mhairg, mo dhíth, agus mo shorry orm, ach is ar a son siúd a fuair siad bás.

Is diamhaire bun an dá líne dheireanacha a luaitear go minic agus cúr le beola amhail is go raibh brí éigin leo. Níl aon bhrí leo. Beag ná mór.

Cad is brí le “secret Scripture of the poor”?

Do chomharsa a mhallachtú?

Rún a scaoileadh leis an phéas?

Coirp a chur i bhfolach?

Gabháil chun cogaidh nuair a iarrtar ort é?

Go mbeadh an lá ag an lucht oibre?

Ní fios d’éinne.

Tom Kettle bocht saonta.

Is amhlaidh go bhfuil leas á bhaint as inniu a chasfadh a ghoile, dá mbeadh a fhios againn cá bhfuil sé uainn.

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
GO BACK
Error Image
The account details entered are not currently associated with an Irish Times subscription. Please subscribe to sign in to comment.
Comment Sign In

Forgot password?
The Irish Times Logo
Thank you
You should receive instructions for resetting your password. When you have reset your password, you can Sign In.
The Irish Times Logo
Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.
Screen Name Selection

Hello

Please choose a screen name. This name will appear beside any comments you post. Your screen name should follow the standards set out in our community standards.

The Irish Times Logo
Commenting on The Irish Times has changed. To comment you must now be an Irish Times subscriber.
SUBSCRIBE
Forgot Password
Please enter your email address so we can send you a link to reset your password.

Sign In

Your Comments
We reserve the right to remove any content at any time from this Community, including without limitation if it violates the Community Standards. We ask that you report content that you in good faith believe violates the above rules by clicking the Flag link next to the offending comment or by filling out this form. New comments are only accepted for 3 days from the date of publication.