Ceirteacha mar mhalairt ar chultúr

Wed, Jan 23, 2013, 00:00

Bíodh ciall le comharthaí cultúir agus meas dá réir sin orthu

Ní fear mór bratacha ná meirgí mé féin. Is é sin, ní chreidim gurb iad na suaitheantais aitheantais is fearr ná is mórluachaí iad, agus ní dóigh liom go samhlaíonn formhór na tíre gurb í an dílseacht don bhrat an ghné is solasmhaire dár dtuiscint ar cé sinn féin.

Go deimhin, is minic leagan éigin den bhrat céanna, nó ceann an Cote d’Ivoire go minic, caite thar ghuaillí daoine agus iad ag dul chun bualadh eile ar an bhfoireann náisiúnta sacair nó rugbaí a fhulaingt; nó é a bheith á straoilleadh sa láib ag bligeaird sráide.

Luaigh daoine ó thíortha eile isteach liomsa é, luaite le halltacht agus le huafás, mar is geall le samhail shacrálta acu siúd é. Go fiú is nuair a bhí an Eaglais Chaitliceach in airde láin abhus agus í go buacach ag satailt ar chloigne a naimhde le mórtas, níorbh fheic neamhchoitianta é meirge an Phápa a fheiscint ar sileadh as fuinneoga, nó go fann ar chuaille agus madraí ag amhastraigh ina thimpeall á cheapadh dóibh gur comhartha cloíte eile é ag foireann Aontroma.

Níl ach dhá cheirtbhrat agam féin: ceann acu saghas glasuaine le stráicí áirithe síorúsáide tríd; an fear eile dubhómra, ar chuma na bpitseámaí a bhíodh ar phríosúnaigh sna campaí géibhinn. Coinním im phóca iad le tabhairt amach i mí Mheán Fómhair le mo shúile a thriomú, nó neachtar acu, mo shrón a ghlanadh.

Sin é a dhéanann na léargais agus na scliúchais de dhroim bhrat na Banreichte saghas aontaithe i mBéal Feirste chomh héagsúil sin dúinn. Ba dhícheall dúinn smaoineamh ar ócáid ar bith ina gcaithfí clocha ar son an trídhathaigh againn féin.

D’fhéadfadh ríon eachtrach le fuil ghorm coisíocht uirthi os cionn linn láibe ionas nach salófaí a rúitín, agus ar éigean a d’ardófaí fabhra. Déarfadh daoine áirithe gur maitiúirití iar-náisiúnta é seo, ach is mó is dócha gur neamhaird é, agus rud éigin ionainn a thuigeann nach ar an státaireacht amháin atá ár seasamh. Cultúr, de shaghas, b’fhéidir.

Sula dtugtar an gunna amach le lua seo an chultúir, beidh seo neamhphianmhar go leor. Is chuige mé ná go ndeir lucht na scliúchas go bhfuil eagla orthu go bhfuil a gcultúr á bhaint díobh. Agus tá an ceart acu.

Mar is róbhaol gur láidir má tá aon rud eile i gcultúr mórchuimse de na Dílseoirí seachas polaitíocht. Tá an cultúr saibhir leathan liteartha daonnúil ceolmhar a thug siad anonn leo as deisceart na hAlban san 17ú haois slogtha ag an bpolaitíocht.

Ní mór nach bhfuil anois acu ach leagan seargtha cúngaithe aimlithe bochtaithe den chultúr sin agus é faoi smacht ag cumhacht agus ag ceannas amháin.

Táimse ar dhuine den bheagán daoine a cheapann go bhfuil brí áirithe leis an Ultais. Is fíor gur canúint de chuid an mhórBhéarla í, ach is mó gur géag den Albainis í.

Cultúr sin na hAlbainise, tá ar cheann de na cultúir a bhféadfadh duine ar bith a bheith mórálach as. Ní náireodh an méid a scríobhadh inti sular sheol siad anonn duine ar bith, agus mar theanga bhí an uair sin ar a slí chun a bheith ina hurlabhra éagsúil ón mBéarla béarlach oifigiúil. Aithníodh dáimh in Ulaidh ar feadh i bhfad le duine de na filí is mó le rá dar bhurláil é féin i gcoca féir riamh, Rabbie Burns, a bhfuil cothrom a lae bhreithe chugainn amanathar.

San Albainis, chomh maith, tá an cnuasach is fearr de bhailéid na ngnáthdhaoine arb eol domsa é, agus atá mar chineál litríochta ar cheann de na fionnachtana is greanta ar domhan.

Go bhfios domsa, ach bhí breall orm uair nó dhó cheana, is lag iad na hiarrachtaí ar fad a dhéantar ar iad seo a ghabháil mar chuid dhílis de chultúr leathan na nAontachtóirí.

Táim admhálach ann go n-éireodh dó go bhféadfadh spiorad agus neamhspleáchas meoin Bhurns a bheith contúirteach, go háirithe focail faoi leith ar nós an “parcel of rogues”. Ach ní miondaoine miondaoine go dtí go samhlaíonn siad gur miondaoine iad.

Sna cogaí cultúir seo, is rómhinic á áiteamh orainne gur cheart dúinn dearmad a dhéanamh ar ár ngearraroinnt féin d’Éirinn bhán; go bhfuil seicteach, inbhreithnitheach, seanórach. A mhalairt de mholadh atá agamsa. In ionad dearmad a dhéanamh, ba cheart beagán foghlama a lorg. Ba cheart go bhfoghlaimeoimis fúinn féin – agus fúthu siúd; agus ba cheart go bhfoghlaimeoidís sin rud éigin mar gheall orainne. Nach ait gurbh fhearr eolas a scaipeadh ná aineolas?

B’iontach an smaoineamh é, áfach, go bhfoghlaimeodh na Dílseoirí rud éigin fúthu féin sa chéad dul amach; ba chultúrtha go mór é ná a bheith ag tarraingt brat na Banreichte sa lathaigh.